Lễ Vu Lan báo hiếu: nguồn gốc, ý nghĩa và cách bày tỏ lòng hiếu thảo

Rằm tháng 7 là ngày nào?

Rằm tháng 7 là ngày 15 tháng 7 âm lịch, cũng là ngày lễ Vu Lan báo hiếu. Vì tính theo âm lịch nên mỗi năm rơi vào một ngày dương khác nhau.

Năm nay, Rằm tháng 7 rơi vào thứ Năm, ngày 27 tháng 8.

Nhiều gia đình chuẩn bị từ trước đó vài ngày, thường từ 12 đến 14 tháng 7 âm, để kịp sắm sửa mâm cúng và mua quà biếu cha mẹ.

Vu Lan bắt nguồn từ đâu

Lễ Vu Lan gắn với tích Mục Kiền Liên cứu mẹ trong kinh Vu Lan Bồn. Chuyện kể rằng Mục Kiền Liên, một trong những đệ tử lớn của Đức Phật, sau khi tu hành đắc đạo đã dùng thần thông tìm mẹ. Ngài thấy mẹ mình đang chịu khổ, liền dâng cơm nhưng cơm hoá thành than lửa.

Đức Phật dạy rằng một mình ngài không đủ sức cứu mẹ, phải nhờ hợp lực chư tăng vào ngày rằm tháng bảy, khi các vị vừa mãn mùa an cư kiết hạ. Mục Kiền Liên làm theo, mẹ ngài được giải thoát.

Từ tích ấy, rằm tháng bảy thành ngày con cái nhớ tới công ơn cha mẹ. Người Việt gọi là mùa báo hiếu.

Vì sao Vu Lan là dịp đặc biệt với người Việt

Ở nhiều nước, Vu Lan chủ yếu là nghi lễ nhà chùa. Ở Việt Nam, ngày này đi sâu vào đời sống gia đình hơn thế.

Đó là dịp con cháu ở xa thu xếp về nhà. Là lúc người ta nhớ ra rằng đã lâu chưa ngồi ăn với bố mẹ một bữa tử tế. Trong tháng bảy, người Việt cũng kiêng cữ nhiều việc lớn — cưới hỏi, xây nhà, mua sắm tài sản — nên tâm trí dành nhiều hơn cho chuyện gia đình, chuyện tưởng nhớ.

Bông hồng cài áo

Nghi thức bông hồng cài áo do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng từ những năm 1960, nay đã thành nếp quen ở nhiều chùa trong ngày Vu Lan.

• Hoa hồng đỏ — dành cho người còn mẹ. Một lời nhắc rằng mình vẫn còn diễm phúc ấy.
• Hoa hồng trắng — dành cho người đã mất mẹ. Một khoảng lặng để tưởng nhớ.

Có người nói rằng nghi thức này khiến ngày Vu Lan trở nên gần gũi hơn hẳn: không cần hiểu sâu kinh sách, chỉ nhìn màu hoa trên ngực áo người bên cạnh là đã thấy được điều gì đó rất người.

Mâm cúng Rằm tháng 7 gồm những gì

Tùy vùng miền và tùy nhà, nhưng thường có ba mâm:

Cúng Phật

Mâm chay đặt nơi cao nhất trên ban thờ. Thường có cơm chay, canh, xôi, chè, hoa quả tươi. Cúng vào ban ngày.

Cúng gia tiên

Mâm mặn hoặc chay tuỳ nếp nhà. Xôi gấc, gà luộc, nem rán, canh măng, chè, hoa quả, bánh trái. Đây là mâm để mời ông bà tổ tiên về sum họp cùng con cháu.

Cúng chúng sinh

Còn gọi là cúng cô hồn, thường đặt ngoài sân hoặc trước cửa, cúng vào chiều tối. Cháo trắng loãng, bỏng ngô, khoai luộc, bánh kẹo, tiền vàng mã. Nhà nào cúng thì cúng sau mâm gia tiên.

Người xưa dặn cúng chúng sinh nên làm ngoài trời, không mang đồ cúng vào nhà.

Biếu quà cha mẹ dịp Vu Lan — nên chọn gì

Vu Lan không có tục lệ bắt buộc phải biếu quà. Nhưng nhiều gia đình vẫn giữ nếp mang một thứ gì đó về nhà bố mẹ trong dịp này — không phải vì lễ nghi, mà vì đây là cái cớ tự nhiên để về.

Vài điều đáng cân nhắc khi chọn:

• Hợp với người lớn tuổi. Bố mẹ thường không cần đồ đắt, nhưng để ý xem con có hiểu mình không. Món quen thuộc, ăn được, chia được cho hàng xóm — thường hơn món lạ và đắt.
• Chia sẻ được. Người già hay có thói quen chia quà cho người quanh mình. Món nào cắt ra mời khách được thì hợp hơn món dùng riêng.
• Dùng được ngay. Đồ để lâu dễ bị cất đi rồi quên mất.
• Về sớm hơn món quà. Điều này ai cũng biết mà hay quên: bố mẹ nhớ bữa cơm chung lâu hơn nhớ hộp quà.

Bánh nướng, bánh dẻo trong dịp Rằm tháng 7

Nói cho đúng: bánh nướng và bánh dẻo vốn là bánh của Rằm tháng 8, tức Tết Trung thu, chứ không phải món cúng truyền thống của Rằm tháng 7.

Nhưng thực tế nhiều năm nay, các tiệm bánh cổ truyền Hà Nội bắt đầu ra lò từ đầu tháng 7 âm. Và không ít gia đình chọn một hộp bánh mang về biếu bố mẹ dịp Vu Lan — vì mấy lẽ giản dị:

• Bánh nướng bánh dẻo là món người lớn tuổi quen thuộc, gắn với ký ức của chính họ.
• Hộp bánh bày lên ban thờ được, mà cắt ra mời khách cũng được.
• Bánh mới ra lò đầu mùa thường ngon hơn bánh cận rằm tháng 8, khi các lò làm gấp cho kịp đơn.

Bảo Phương trong mùa Vu Lan

Tiệm Bảo Phương ở 183 Thụy Khuê làm bánh từ năm 1954. Mỗi mùa, bánh bắt đầu ra lò từ đầu tháng 7 âm — cũng là lúc những người khách quen đầu tiên ghé qua, thường là mua mang về biếu bố mẹ.

Bánh làm thủ công theo mẻ trong ngày, không dùng chất bảo quản, nên hạn dùng ngắn: bánh nướng thập cẩm dùng trong 7–10 ngày, các loại khác 5–7 ngày kể từ ngày sản xuất. Vì vậy nếu định biếu vào đúng Rằm, nên đặt trước một hai ngày là vừa.

Tiệm giao nội thành Hà Nội trong 2–3 giờ, nhận đơn từ 7h00 đến 21h00 kể cả ngày lễ. Quý khách cần tư vấn chọn hộp biếu, xin gọi 0796.11.2468.

Mấy điều nên nhớ trong tháng bảy

• Nhiều nhà cúng sớm hơn ngày rằm một hai hôm cũng không sao.
• Cúng Phật và gia tiên làm ban ngày, cúng chúng sinh làm chiều tối.
• Nếu đi chùa, nên đi sớm — ngày Vu Lan các chùa lớn ở Hà Nội rất đông.
• Và điều đơn giản nhất: nếu bố mẹ còn, hãy gọi một cuộc điện thoại. Không cần đợi tới rằm.